به گزارش خبرگزاری تسنیم از بیرجند، در استانی که سالها با چالشهایی چون کمآبی، محدودیتهای صنعتی و مهاجرت نخبگان روبهرو بوده، حالا روایت تازهای از امید و حرکت آغاز شده است؛ روایتی که قهرمانان آن جوانان مستعد، استادان دغدغهمند و شبکهای از نخبگاناند که تصمیم گرفتهاند بهجای ترک زادگاه، برای توسعه آن آستین بالا بزنند.
بنیاد نخبگان خراسان جنوبی در سالهای اخیر تلاش کرده با ایجاد هستههای مسئلهمحور، پیوند دادن دانشگاه با صنعت، تسهیل جذب در دستگاههای اجرایی و پیگیری مسکن نخبگان، مسیر تازهای برای ماندگاری و اثرگذاری سرمایه انسانی استان ترسیم کند.
شناسایی ۱۵۰۰ نخبه، مشارکت صدها دانشجو در طرحهای کاربردی، حمایتهای ماهانه از دانشجویان دکتری، جذب هیئت علمی در دانشگاهها و حتی اتصال نخبگان خارج از کشور به ظرفیتهای استان، بخشی از این حرکت هدفمند است.
در گفتوگوی پیشرو با دکتر محمدمهدی ایزدخواه، رئیس بنیاد نخبگان خراسان جنوبی، جزئیات این برنامهها، چالشها و افقهای پیشِرو را مرور کردهایم؛ گفتوگویی درباره اینکه چگونه میتوان با تکیه بر دانش، شبکه نخبگانی را به قلب تصمیمسازی استان پیوند زد و مسیر توسعه را شتاب بخشید.
تسنیم: مأموریت بنیاد ملی نخبگان چیست و در استان چگونه پیگیری میشود؟
سؤال: مأموریت بنیاد ملی نخبگان بر چه اساسی تعریف شده و در استان خراسان جنوبی چگونه دنبال میشود؟
ایزدخواه: بنیاد ملی نخبگان بر اساس سند راهبردی کشور در امور نخبگان که به تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی رسیده، فعالیت میکند. این سند پنج اقدام کلان را پیشبینی کرده است؛ نخست، استقرار نظام شناسایی و هدایت مستعدان و نخبگان؛ دوم، توانمندسازی جامعه نخبگانی؛ سوم، زمینهسازی برای اثرگذاری نخبگان در حل مسائل کشور؛ چهارم، سیاستگذاری و استقرار نظام مدیریت نخبگان؛ و پنجم، توسعه زیرساختهای مورد نیاز اعم از پژوهشی، فرهنگی و اطلاعرسانی.
در استان خراسان جنوبی نیز بنیاد نخبگان با همین رویکرد حرکت میکند. ما تلاش میکنیم ضمن شناسایی دقیق نخبگان و مستعدان، زمینه بهرهمندی آنان از تسهیلات، حمایتها و فرصتهای اثرگذاری را فراهم کنیم. رویکرد ما تسهیلگری است؛ یعنی حلقه اتصال میان نخبگان، دستگاههای اجرایی، دانشگاهها و بخش خصوصی باشیم تا ظرفیت فکری و علمی استان بهدرستی به کار گرفته شود.
هستههای مسئلهمحور چه نقشی در حل مشکلات استان دارند؟
تسنیم: یکی از طرحهای مهم بنیاد، هستههای مسئلهمحور است. این طرح در استان چه جایگاهی دارد؟
ایزدخواه: هستههای مسئلهمحور از مهمترین برنامههای بنیاد ملی نخبگان در حوزه اثرگذاری هستند. این طرح با عنوان «طرح شهید احمدی روشن» اجرا میشود. در این چارچوب، دانشجویان مستعد، برگزیدگان بنیاد و حتی سایر دانشجویان برتر دانشگاهها میتوانند با راهبری یک استاد دانشگاه، برای حل یک مسئله واقعی از جامعه یا صنعت، راهکار علمی و کاربردی ارائه دهند.
در استان خراسان جنوبی تاکنون ۳۸ هسته مسئلهمحور تشکیل شده و در سال جاری نیز ۵ هسته جدید مجوز فعالیت دریافت کردهاند. مجموع اعتبارات اختصاصیافته به این هستهها بالغ بر یک میلیارد و ۵۰۰ میلیون تومان بوده است. حوزههای فعالیت نیز بر اساس اولویتهای توسعهای استان تعریف شدهاند؛ از جمله معدن، کشاورزی، گردشگری، منابع آب، فرآوری مواد معدنی مانند بنتونیت و زغالسنگ و نیز محصولات مزیتدار استان نظیر زرشک، زعفران و عناب.
این هستهها علاوه بر حل مسائل واقعی، به ایجاد شبکه نخبگانی کمک میکنند. شکلگیری شبکهای از دانشجویان مستعد، اساتید و حتی فعالان صنعتی، سرمایه اجتماعی ارزشمندی برای استان محسوب میشود.
حمایت از دانشجویان دکتری چگونه انجام میشود؟
تسنیم: بنیاد چه حمایتهایی از دانشجویان دکتری به عمل میآورد؟
ایزدخواه: اگر بخواهیم مسائل کلان کشور و استان را حل کنیم، نقش دانشجویان تحصیلات تکمیلی بهویژه مقطع دکتری بسیار مهم است. به همین دلیل، بنیاد ملی نخبگان در سالهای اخیر برنامههای حمایتی ویژهای برای این قشر تعریف کرده است.
یکی از این برنامهها «طرح آموزشیار» است که دانشجویان دکتری در دو سال اول تحصیل میتوانند از آن بهرهمند شوند. بر اساس ارزیابی سوابق علمی، پژوهشی، اختراعات و فعالیتهای فاخر، افراد برگزیده ماهانه ۲۰ میلیون تومان حمایت مالی دریافت میکنند تا با آرامش خاطر به تحصیل بپردازند.
در سالهای پایانی تحصیل نیز «طرح پژوهشیار» اجرا میشود. دانشجویان در مرحله تدوین رساله میتوانند از حمایت مشابهی برخوردار شوند. علاوه بر این، آنان به شبکه آزمایشگاهی کشور متصل میشوند تا در صورت نبود تجهیزات در استان، از امکانات سایر دانشگاهها و مراکز پژوهشی بهرهمند شوند.
همچنین فرصتهای مطالعاتی خارج از کشور نیز فراهم شده است. در خراسان جنوبی تاکنون ۲۱ نفر از این فرصت استفاده کردهاند تا با انتقال دانش روز، در بازگشت به استان، به حل مسائل بپردازند.
وضعیت جذب نخبگان در دانشگاهها چگونه است؟
تسنیم: درباره جذب دانشآموختگان دکتری در دانشگاههای استان چه اقداماتی انجام شده است؟
ایزدخواه: بنیاد ملی نخبگان طرحی با عنوان «جهت» را برای بهکارگیری دانشآموختگان دکتری در دانشگاهها تعریف کرده است. در استان خراسان جنوبی تاکنون ۲۰ نفر از برگزیدگان این طرح در دانشگاههایی مانند دانشگاه بیرجند، دانشگاه صنعتی بیرجند و دانشگاه علوم پزشکی جذب هیئت علمی شدهاند.
این اقدام دو مزیت مهم دارد؛ نخست، جلوگیری از مهاجرت نخبگان و حفظ سرمایه انسانی در استان؛ و دوم، ارتقای کیفیت آموزشی و پژوهشی دانشگاهها با حضور نیروهای جوان و توانمند.
طرح جذب نخبگان در دستگاههای اجرایی چگونه اجرا میشود؟
تسنیم: بنیاد چه نقشی در جذب نخبگان در دستگاههای اجرایی دارد؟
ایزدخواه: یکی از طرحهای مهم، جذب نخبگان و سرمایه انسانی مستعد در دستگاههای اجرایی است. دستگاههای دولتی پستهای بلاتصدی متناسب با حضور نخبگان را اعلام میکنند. پس از آن، بنیاد ملی نخبگان پرونده متقاضیان را ارزیابی کرده و افراد منتخب را به سازمان اداری و استخدامی معرفی میکند.
سال گذشته ۲۵ نفر از این مسیر برای جذب در دستگاههای اجرایی معرفی شدند و در سال جاری نیز تاکنون ۳ نفر معرفی شدهاند و فرآیند ادامه دارد. مزیت این طرح، صدور سریع ردیف استخدامی و اشتغال پایدار است.
از دستگاههای اجرایی استان انتظار داریم از این ظرفیت بیشتر استفاده کنند تا بازگشت نخبگان به استان تسهیل شود.
مسئله مسکن نخبگان در چه مرحلهای است؟
تسنیم: یکی از دغدغههای مهم نخبگان، تأمین مسکن است. چه اقداماتی در این زمینه انجام شده است؟
ایزدخواه: مسکن یکی از دغدغههای جدی نخبگان است. بنیاد ملی نخبگان با رویکرد تسهیلگری، این موضوع را پیگیری کرده است. در استان خراسان جنوبی تفاهمنامهای با ادارهکل راه و شهرسازی منعقد شده و اسامی مشمولان به بنیاد اعلام شده است.
پس از طی مراحل سامانهای در وزارت راه و شهرسازی، تخصیص زمین و واحدهای مسکونی انجام خواهد شد. هدف ما این است که نخبگان استان بتوانند از یک مسکن شایسته برخوردار شوند و با آرامش بیشتری به فعالیت علمی و تخصصی خود ادامه دهند.
نقش هیئتهای اندیشهورز در تصمیمسازی استان
یکی از محورهای مهم فعالیت بنیاد، ایجاد هیئتهای اندیشهورز در قالب «طرح ملی گفتوگوی نخبگان» است.
تسنیم: این هیئتها چه کارکردی دارند؟
ایزدخواه: ما تلاش کردهایم اولویتهای دستگاههای اجرایی استان را احصا کنیم و نخبگان را حول این مسائل سازماندهی کنیم. حوزه آب، تغییر اقلیم، محیط زیست، کشاورزی، معدن و توسعه فناوری از جمله محورهایی است که هیئتهای اندیشهورز در آن فعال شدهاند.
هدف این است که شبکه نخبگانی استان به شوراهای تصمیمسازی و سیاستگذاری متصل شود. اگر در فرآیند تصمیمگیری از ظرفیت نخبگان استفاده شود، قطعاً مسیر توسعه استان شتاب بیشتری خواهد گرفت.
اجرای طرح «شتاب» برای حل مسائل حکمرانی
تسنیم: طرح «شتاب» چه اهدافی را دنبال میکند؟
ایزدخواه: طرح «شتاب» یا شبکه توسعه اثرگذاری و اثربخشی نخبگان، بستری است که در آن یک استاد دانشگاه یا نخبه میتواند پیشنهاد خود را برای حل یک مسئله در حوزه سیاستگذاری و حکمرانی ارائه دهد. این طرحها با حمایت مالی قابل توجهی، تا سقف نزدیک به یک میلیارد تومان، پشتیبانی میشوند.
تفاوت این طرح با پژوهشهای معمول دانشگاهی در آن است که خروجی آن باید در سطح اسناد بالادستی و سیاستهای کلان اثرگذار باشد. برای مثال، سهم استان خراسان جنوبی در اقتصاد دیجیتال یا اقتصاد دانشبنیان میتواند در قالب چنین طرحهایی مورد بررسی و راهبردسازی قرار گیرد.
حمایت از استادان جوان و جایزه کاظمی آشتیانی
تسنیم: بنیاد چه برنامهای برای حمایت از استادان جوان دارد؟
ایزدخواه: «جایزه دکتر کاظمی آشتیانی» ویژه استادان جوانی است که در ابتدای مسیر خدمت دانشگاهی، دارای فعالیتهای پژوهشی اثرگذار، اختراع یا طرحهای فناورانه هستند. این جایزه با اعتبار ۳۰۰ میلیون تومان به صورت بلاعوض اعطا میشود.
در استان خراسان جنوبی تاکنون حدود ۲۰ نفر از این ظرفیت بهرهمند شدهاند. این حمایتها انگیزه مضاعفی برای استادان جوان ایجاد میکند و دانشجویان تحت راهبری آنان نیز از این فضای پویا بهره میبرند.
تکریم مفاخر و تقویت هویت نخبگانی
تسنیم: در حوزه فرهنگی و الگوسازی چه اقداماتی انجام شده است؟
ایزدخواه: یکی از رسالتهای بنیاد، تکریم و الگوسازی از مفاخر و سرآمدان است. ما در استان از چهرههایی مانند مهندس زینعلی مدیرعامل شرکت دانشبنیان کویرتایر، پروفسور بلالی پدر علم سمشناسی ایران و دکتر ناصح پدر علم روماتولوژی کشور تجلیل کردهایم.
همچنین رویداد «فرزانگان از تبار خاوران» با هدف ارتباط با نخبگان استان در خارج از کشور برگزار شد که نتایج خوبی در حوزه انرژی، معدن و عمران به همراه داشت.
تقویت هویت ملی و امید به آینده در جامعه نخبگانی بسیار مهم است. نسل جوان باید بداند که میتواند با تکیه بر توان داخلی به قلههای علمی دست یابد.
مشارکت در رویدادهای علمی و بازدیدهای صنعتی
تسنیم: بنیاد چه نقشی در رویدادهای علمی و صنعتی استان دارد؟
ایزدخواه: ما در رویدادهایی با محوریت هوش مصنوعی، سرمایهگذاری در زنجیرههای ارزش راهبردی و توسعه شرکتهای دانشبنیان مشارکت فعال داریم. همچنین بازدیدهای علمی از صنایع استان برگزار میکنیم تا نخبگان با ظرفیتهای صنعتی و اقتصادی آشنا شوند.
این بازدیدها باعث میشود نخبگان مسئله را از نزدیک لمس کنند و راهکارهای عملیاتیتری ارائه دهند.
اجرای طرح «دانا» در علوم پزشکی
تسنیم: درباره طرح «دانا» توضیح دهید.
ایزدخواه: طرح «دانا» ویژه دانشآموختگان مستعد رشتههای پزشکی، دندانپزشکی و داروسازی است. در این طرح، افراد میتوانند دوره طرح نیروی انسانی خود را در مراکز تحقیقاتی منتخب وزارت بهداشت بگذرانند و از حمایتهای بنیاد نیز بهرهمند شوند. این طرح نقش مهمی در ارتقای پژوهشهای علوم پزشکی استان دارد.
آمار نخبگان استان
تسنیم: چه تعداد نخبه در استان شناسایی شدهاند؟
ایزدخواه: تاکنون ۱۵۰۰ نخبه از خراسان جنوبی شناسایی شدهاند که حدود ۶۰۰ نفر در داخل استان حضور دارند. نزدیک به ۳۰۰ نفر در هستههای مسئلهمحور مشارکت داشتهاند و حدود ۱۰۰ دانشجوی مستعد جدید نیز شناسایی شدهاند. همچنین طرحهای دیگری مانند طرح شهید صیاد شیرازی برای جایگزین خدمت سربازی نخبگان در حال اجراست.
انتهای پیام۲۵۸
