امید محمدی؛ بازار گروه خودرو: بازار روغن موتور خاورمیانه در سال ۲۰۲۵ مسیر رشد باثبات خود را ادامه داده است. حجم این بازار با رشد ۲.۹۴ درصدی به ۱.۳۸ میلیارد لیتر رسیده که نشان دهنده تحکیم تقاضای پایدار این روانکار در منطقه است. این رشد، همسو با روند احیای اقتصادی پسا کرونا و توسعه پروژه های کلان زیرساختی در کشورهایی مانند عربستان سعودی تحت «چشم انداز ۲۰۳۰» بوده است.
در نقشه مصرف روغن موتور در منطقه خاورمیانه، ایران کماکان با سهم حدود ۳۸ درصدی، پیشتاز بی رقابت بازار است. این موقعیت، حاصل ترکیبی از ناوگان خودرویی بسیار بزرگ، صنعت خودرو داخلی پویا (با رشد ۱۹ درصدی تولید در سال ۲۰۲۲) و مصرف در بخش های مختلف است. پس از ایران، بازار عربستان سعودی (به عنوان بزرگ ترین بازار روانکارها در منطقه) و امارات متحده عربی قرار دارند.
محرک های کلان ارتقای کیفیت؛ از فشار فناوری تا توجه به پایداری
کیفیت روغن موتور در بازار خاورمیانه تحت تاثیر سه نیروی محرک اصلی در حال دگرگونی است؛ نخست اینکه، همگام با روند اروپا و آمریکای شمالی، الزامات کاهش آلایندگی و افزایش بازدهی سوخت، خودروسازان را به سمت طراحی موتورهایی با فناوری پیشرفته تر سوق داده است. این موتورهای جدید، به روغن هایی با ویسکوزیته پایین تر (مانند ۰W-۲۰، ۵W-۳۰)، پایداری حرارتی بهتر و عمر کاری طولانی تر نیاز دارند. چنین مشخصاتی عمدتا فقط با فرمولاسیون های سنتتیک پیشرفته قابل دستیابی است. در نتیجه، تقاضا برای این دسته از روانکارها حتی در سایر بازارهای منطقه، روندی صعودی دارد. دوم اینکه، پایداری محیط زیست بسیار اهمیت پیدا کرده است، اگرچه این جریان هنوز در مراحل ابتدایی است، اما نشانه های از توجه به روانکارهای زیست تخریب پذیر و باز تصفیه شده (Re-refined) در بخش های صنعتی حساس و پروژه های سبز دیده می شود. مفهوم «اقتصاد چرخشی» به تدریج در حال نفوذ به زنجیره ارزش روانکارها است. سوم اینکه، در بازار خاورمیانه نیاز جدی به حفظ بهره وری ناوگان حمل و نقل وجود دارد، با توجه به اینکه پیش بینی می شود ناوگان خودروی خاورمیانه برای ۱۵ تا ۲۰ سال آینده هنوز به موتورهای احتراق داخلی متکی باشد، نوآوری به بهینه سازی کیفیت روغن های متعارف نیز متمرکز است. توسعه افزودنی های مدرن برای محافظت بهتر از قطعات در برابر سایش و رسوب، یک حوزه رقابتی مهم میان تولیدکنندگان است.
تحولات ژئوپلیتیک بازار نفت خام، تاثیری مستقیم و نامحسوس به کیفیت روغن موتور در خاورمیانه گذاشته است
رقابت جهانی نفت و تاثیر آن به کیفیت پایه روغن
تحولات ژئوپلیتیک بازار نفت خام، تاثیری مستقیم و نامحسوس به کیفیت روغن موتور در خاورمیانه گذاشته است. در سال های اخیر، تولیدکنندگان عمده منطقه مانند عربستان سعودی و امارات، با کاهش سهم بازار خود در آسیا به نفع نفت خام ارزان تر روسیه و آمریکا مواجه شدند. این واقعیت، انگیزه اقتصادی قدرتمندی برای این کشورها ایجاد می کند تا ارزش افزوده محصولات پالایشی خود از جمله روغن پایه (Base Oil) را افزایش دهند. برای رقابت مؤپوثر در بازارهای صادراتی مانند چین و هند و همچنین تامین نیاز داخلی، تمرکز به تولید روغن پایه با کیفیت بالا (مانند گروه های III و III+) و با قیمت رقابتی تشدید شده است. پروژه های ارتقای پالایشگاهی مانند پروژه عظیم FRW در یکی از پالایشگاه های ایران، نمونه از این تلاش ها برای تولید پارافین و روغن پایه با کیفیت تر در خود منطقه است. این تحولات در بلندمدت، دسترسی بهتر و مقرون به صرفه تر به ماده اولیه باکیفیت را برای تولیدکنندگان روغن موتور در خاورمیانه فراهم می کند و چرخه مثبتی برای ارتقای کیفیت محصول نهایی ایجاد می کند.
یکی از بارزترین تحولات فنی روغن موتور در بازار خاورمیانه طی سال ۲۰۲۵، تغییر چشمگیر در گریدهای ویسکوزیته توصیه شده در بازار خاورمیانه است
تغییر فنی روغن موتورها در بازار خاورمیانه
یکی از بارزترین تحولات فنی روغن موتور در بازار خاورمیانه طی سال ۲۰۲۵، تغییر چشمگیر در گریدهای ویسکوزیته توصیه شده در بازار خاورمیانه است. اگرچه هنوز گریدهایی مانند ۲۰W-۵۰ در برخی بازارهای سنتی تر وجود دارند، اما روند غالب به سمت روغن های کم ویسکوزیته و چند درجه (Multi-grade) در حرکت است. دلیل این تحول را باید در فناوری موتور خودروهای جدیدی دید که به بازار خاورمیانه رسیدند.
بازار خاورمیانه شاهد رقابت فشرده بین برندهای بینالمللی (مانند شل، کاسترول، توتال) و تولیدکنندگان قدرتمند منطقه ای است
تقابل تولید متدوال و نوآوری
صنعت روغن موتور خاورمیانه در آستانه تحولی کیفی قرار دارد، اما با موانع و چالش های نیز روبرو است؛ نخستین چالش بحث قیمت است، نرخ بالاتر روغن های سنتتیک و زیست پایه نسبت به انواع معدنی (مینرال)، هنوز یک مانع اصلی برای پذیرش گسترده در بین مصرف کنندگان عمومی و ناوگان های بزرگ خودرو است. معضل دوم، سرعت پذیرش فناوری های جدید و استانداردهای کیفی است که در بخش های مختلف منطقه یکسان نیست. بازار خودروهای مدرن مانند قطر و امارات متحده عربی ممکن است سریع تر با استانداردهای جهانی هماهنگ شوند، درحالی که بازارهای بزرگ تر و سنتی تر ممکن است این گذار را با سرعت کمتری طی کنند. بازار خاورمیانه شاهد رقابت فشرده بین برندهای بینالمللی (مانند شل، کاسترول، توتال) و تولیدکنندگان قدرتمند منطقه ای است. این رقابت، علاوه بر قیمت، ابعاد نوآوری در فرمولاسیون، گواهینامه های کیفیت از خودروسازان (OEM Approval) و قدرت شبکه توزیع را در بر می گیرد.
پیش بینی می شود حجم بازار روغن موتور خودرو در خاورمیانه تا سال ۲۰۳۰ به حدود ۱.۵۹ میلیارد لیتر برسد. با این حال، مهم تر از رشد کمّی، تغییر در ترکیب کیفی بازار خواهد بود. سهم روغن موتورهای سنتتیک و کم ویسکوزیته به طور پیوسته افزایش خواهد یافت. همزمان، سرمایه گذاری در فناوری های دیجیتال مانند هوش مصنوعی برای کنترل کیفیت و بهینه سازی فرمول ها گسترش می یابد. موفقیت در این بازار پیچیده، تنها از آن بازیگرانی خواهد بود که بتوانند بین کیفیت جهانی، قیمت رقابتی و درک عمیق از نیازهای متنوع محلی تعادل برقرار کنند.
