نوشته‌های افق

دستنامه‌ای برای روزنامه‌نگاران اقتصادی پاکستان

god081

مقدمه
پاکستان طی چند سال گذشته با متوسط رشد اقتصادی ۷ درصدی یکی از روبه‌رشدترین اقتصادها در آسیا بوده است. تمرکز هرچه بیشتر این کشور بر اقتصاد آزاد و خصوصی‌سازی باعث افزایش نیاز به اطلاعات کامل و باکیفیت در میان افکار عمومی و خصوصا مدیران شده است.
رسانه‌ها در این میان هم مسؤولیت فراهم آوردن اطلاعات هدفمند، به موقع و دقیق را برعهده دارند و هم این امکان را دارند که تحلیل‌های جامع درباره‌ی روندهای اقتصادی را در اختیار جامعه قرار دهند. امروزه در پاکستان نیاز روبه‌رشدی به روزنامه‌نگاران مطلع در زمینه‌های مالی و اقتصادی احساس می‌شود تا بتوانند با تفسیر اخبار اقتصادی تاثیرات و پیامد رویدادهای اقتصادی بر جامعه را در اختیار مردم قرار دهند.
گزارش‌های مالی و اقتصادی، خصوصا در رسانه‌های چاپی، عموما بیشتر بر توصیف وقایع و اخبار متمرکز بوده و شامل ارائه تجزیه و تحلیل و پس‌زمینه‌های لازم برای درک تاثیرات بالقوه این حوادث و یا سیاست‌ها برای مردم نمی‌شوند. همچنین تمرکز این گزارش‌ها بر مخاطبان فعال در عرصه اقتصاد و استفاده دائمی از اصطلاحات اقتصادی غیر قابل فهم برای عموم در گزارش‌ها بدون ارائه توضیح درباره معنای آنها باعث منزوی شدن مخاطبان عادی و دست‌درکاران کسب و کار و بی‌علاقگی‌شان به دنبال کردن گزارش می‌شود.
مرکز بین‌المللی بنگاه‌های خصوصی در همکاری با “بنیاد مطبوعات پاکستان” با ایجاد کارگاه‌های آموزشی در شهرهای مختلف این کشور از تخصص خود در این زمینه برای آموزش روزنامه‌نگاران استفاده کرده است.
این کارگاه‌های آموزشی اطلاعات و مهارت‌های لازم را برای شرکت روزنامه‌نگاران در بحث‌های سیاستگذاری و اطلاع از شیوه همکاری موثر با نهادهای دولت، و وابسته به شرکت‌های تجاری و بخش خصوصی در اختیار آنها قرار می‌دهد.
مرکز بین‌المللی بنگاه‌های خصوصی در طول برگزاری این دوره‌های آموزشی متوجه شد نیاز مبرمی به ایجاد یک راهنمای منابع و واژه‌نامه اصطلاحات اقتصادی محلی وجود دارد.
این راهنمای منابع که توسط مرکز بین‌المللی بنگاه‌های خصوصی تهیه و توسط “انجمن تحلیلگران خبره مالی پاکستان” نیز برای اطمینان از درست بودن اطلاعات فنی موجود در آن بررسی شد به روزنامه‌نگاران کمک می کند گزارش‌های پیچیده اقتصادی را به صورتی که برای همه مخاطبان قابل‌فهم باشد ارائه کنند.

سرآغاز
ارائه گزارش‌های آزاد و بی‌طرفانه مالی و اقتصادی برای توسعه دموکراسی در پاکستان ضروری است. دسترسی به اطلاعات از حقوق اساسی هر پاکستانی بوده و مطبوعات نقش مهمی در این میان برعهده دارند. حال آن که روزنامه‌نگاران پاکستان عموما از آموزش لازم برخوردار نیستند که این مساله می‌تواند باعث ارائه گزارش‌های ناقص، جانبدارانه و نادرست شود و علاقه مخاطبان به گزارش را از بین ببرد.
گزارشگری اقتصادی با گزارشگری درباره جرایم و یا مسائل اجتماعی و سیاسی بسیار متفاوت است. وقتی صفحات اخبار اقتصادی روزنامه‌های پاکستان را باز کنید یا به تماشای اخبار اقتصادی کانال‌های تلویزیونی بنشینید با گزارش‌هایی از بورس، صنعت، بازار ارز و اقتصاد به‌طور‌کلی مواجه خواهید شد. این گزارش‌ها سرشار از اصطلاحات پیچیده مالی و اقتصادی هستند، بدون انکه پیش‌زمینه و توضیح لازم برای درک این اصطلاحات توسط عامه‌ی مخاطبان ارائه شده باشند. با وجود اینکه میلیون‌ها خواننده‌ی متوسط پاکستانی مخاطبان این گزارش‌ها هستند اما توضیح ندادن اصطلاحات پیچیده‌ی اقتصادی باعث درک نکردن این گزارش‌ها توسط مخاطبان می شود و سوالات بی‌جواب بسیاری را در ذهن آنها باقی می‌گذارند.
این دستنامه راهنمایی جامع برای خبرنگاران اقتصادی نیست؛ اما برای ارائه راهکارهایی به روزنامه‌نگاران طراحی شده تا اصول اولیه گزارشگری مالی و اقتصادی را در اختیار آنها قرار دهد. در این گزارش همچنین راهکارهای ساده‌ای برای درک اصطلاحات پیچیده اقتصادی، بانکداری، بازار کالاها، و بازار بین‌المللی ارائه شده است.

مغلق‌گویی اقتصادی
مغلق‌گویی اقتصادی به معنی استفاده از لغات و اصطلاحات پیچیده، مبهم و غیرضروری است. راهکارهای زیر می‌تواند برای جلوگیری از پیچیده شدن گزارش‌های اقتصادی تهیه شده توسط خبرنگاران مفید باشد.
* از زبان ساده‌ای که مردم در مکالمات عادی به کار می‌برند استفاده کنید.
* به یاد داشته باشید که مخاطبان شما تنها اقتصاددانان نیستند و استفاده از اصطلاحات پیچیده غیرضروری می‌تواند برای مخاطبان عادی کسل‌کننده باشد و انها را خسته و گیج کند.
* روزنامه‌نگاران باید تلاش کنند به جای استفاده از کلمات سنگین و پیچیده و جملات طولانی این اصطلاحات را به کلماتی ساده و قابل‌فهم برای عموم بازگردانند.

برای درک بهتر مفهوم مغلق‌گویی اقتصادی چکیده‌ای از گزارش یک روزنامه پاکستانی درباره‌ی عملکرد سه ماهه بانک دولتی این کشور را بررسی می‌کنیم.

درحالی‌که افزایش ۱۰۳ میلیارد روپیه‌ای وام‌های مشتریان برابر با ۲۲٫۷ درصد از کل میزان افزایش وام‌ها بوده اما این میزان تنها ۱۱٫۴ درصد از کل وام‌های پرداخت شده به مبلغ ۱۸۰۴ میلیارد روپیه در پایان سال مالی قبل بوده است که ۷٫۶ درصد از سال پیش از آن بالاتر است. با این وجود این وام‌های مشتریان همچنان پس از وام‌های شرکت‌های بزرگ و شرکت‌های متوسط و کوچک سومین بخش عمده اعتبارات واگذار شده‌ی بانک‌ها بوده است. مبلغ کل وام‌های شرکت‌های بزرگ تا پایان ماه ژوئن سال ۲۰۰۴ برابر با ۷۴۱ میلیارد روپیه بود اما این مبلغ تا پایان ماه ژوئن سال ۲۰۰۵ به ۹۴۴ میلیارد روپیه رسید. این آمار نشان می‌دهد با وجود کاهش علاقه شرکت‌های بزرگ به دریافت اعتبار در سال گذشته این شرکت‌ها همچنان وام‌های بیشتری به ارزش ۲۰۳ میلیارد روپیه دریافت کرده‌اند.

با اینکه یک اقتصاددان به‌راحتی زبان این گزارش را می‌فهمد، اما یک مخاطب عام آن را تنها مغلق‌گویی می‌بیند. یک خبرنگار خوب باید این آمار را جدا کرده و مفهوم آنها را برای خواننده روشن و مشخص کند.

الفبای روزنامه‌نگاری اقتصادی
مشخص کردن مفهوم اختصارها

یک قاعده کلی این است که خبرنگاران باید در زمان اشاره به نام سازمان‌ها، برنامه‌ها و یا افراد از استفاده از کلمات اختصاری و مخفف خودداری کنند.
روزنامه‌نگاران باید نام کامل سازمان‌ها را در گزارش خود اعلام کنند زیرا این کار مضمون را برای خواننده مشخص و از دردسر ناشی از جست‌وجو برای یافتن این نام جلوگیری می‌کند.
معنی کلمات اختصاری مانند “پرما”، “پی.تی.ای”، “ام.سی.ای”، “پی.پی.آی.بی”، “پی.اس٫ای.بی” و بسیاری اصطلاحات دیگر شاید برای اقتصاددانان مشخص باشد اما این کلمات اختصاری هیچ مفهومی برای خواننده عادی غیر آشنا با اصطلاحات اقتصادی ندارند.
بخشی از گزارش یک روزنامه پاکستانی را در زیر آورده‌ایم. آیا گمان می‌کنید این نوع گزارشگری نیازهای خواننده عادی را در نظر گرفته است؟ چگونه می‌توان این گزارش را بهبود داد؟

“سازمان مخابرات پاکستان”(پی.تی.ای) درحال برنامه‌ریزی برای انجام یک نظرسنجی نهایی درباره “کیفیت خدمات”(کیو.او.اس) برخی از شرکت‌های ارائه‌کننده خدمات تلفن همراه در سطح کشور است. به گفته یک منبع نزدیک به سازمان مخابرات این نظرسنجی که قرار است در هفته اول سپتامبر و در سطح کشوری انجام شود بناست بر کیفیت پایین خدمات ارائه شده توسط دو شرکت “سلولار وایرلس” و “فونتل” متمرکز باشد. پی.تی.ای پیش از این به این دو شرکت ارائه‌کننده خدمات تلفن همراه به دلیل آنتن‌دهی ضعیف شبکه‌هایشان اخطار داده بود. ناظر مخابراتی به شرکت سلولار وایرلس هشدار داده بود در صورت جوابگو نبودن در برابر این اخطار ظرف مدت ۳۰ روز علاوه بر لغو مجوزش مبلغ ۳۵۰ میلیون روپیه نیز جریمه خواهد شد. شرکت پس از آن به ناظر مخابراتی مراجعه کرده و تیمی از مسوولان سلولار وایرلس اطلاعات دقیقی درباره خدمات شبکه تلفن همراه خود به مسوولان دادند، اما نتوانستند نظر مساعد سازمان مخابرات پاکستان را جلب کنند.
توجه: نام اصلی شرکت‌های اشاره شده در این گزارش تغییر یافته‌اند.

اطلاعات هرچه بیشتر، بیشتر و بیشتری بدهید
سخت بتوان از ارائه‌ی اطلاعات اقتصادی چشم پوشید، اما معنی کردن این اصطلاحات نیز می‌تواند باعث ساده‌سازی بیش از حد آن‌ها شود. در اینجا به چند راهکار برای حفظ توازن بین این دو مساله اشاره می‌کنیم.
* وضوح و شفافیت در گزارش از اختصار مهمتر است.
* تلاش کنید برای کمک به خوانندگان و مخاطبان همه‌ی لغات و اصطلاحات اقتصادی حتی ساده‌ترین آنها را معنی کنید.
* فهرستی از تعاریف کوتاه اصطلاحات اقتصادی تهیه و با وارد کردن این معانی به داخل گزارش به خوانندگان برای درک هرچه بیشتر گزارش کمک کنید.
* روزنامه‌نگاران باید در زمان نوشتن یک گزارش جدید با مراجعه به کتاب‌های مرجع، فرهنگ‌ها و واژه‌نامه‌ها‌ی اقتصادی و مشورت با اقتصاددانان اطمینان پیدا کنند از مفهوم دقیق مساله مورد بررسی اطلاع دارند.

در اینجا مشاهده می‌کنیم چگونه یک روزنامه‌نگار به کوتاه‌ترین و ساده‌ترین شیوه درباره تولید ناخالص ملی چین توضیح می‌دهد.

با وجود تلاش‌های دولت چین در سال ۲۰۰۵ میلادی برای کاهش نرخ فعالیت‌های اقتصادی در این کشور با هدف پایدار کردن نرخ رشد این فعالیت‌ها، رشد اقتصادی چین در اوایل سال ۲۰۰۶ همچنان افزایش داشته است. تولید ناخالص ملی چین که رایج‌ترین مقیاس موجود برای اندازه‌گیری میزان فعالیت‌های اقتصادی است در سه ماهه‌ی منتهی به ماه مارس سال ۲۰۰۶ برابر با ۴٫۳۳ تریلیون یوان برابر با ۵۴۰ میلیارد دلار بوده است.
اعداد، ارقام و آمار
آمار ساده
در زیر بخشی از گزارش یک روزنامه پاکستانی را مشاهده می‌کنیم:

با وجود افزایش ۶۰ میلیارد روپیه‌ای میزان سپرده‌های پایه‌ای یکی از بانک‌های بزرگ در طول ماه ژوئن سال ۲۰۰۵، میزان سود شش ماهه پرداخت شده توسط این بانک تنها ۱٫۹۸ میلیارد دلار افزایش داشته است که نشان دهنده افزایش حدود ۰٫۸ درصدی نرخ سپرده‌های سالانه در پایان شش ماهه سال ۲۰۰۵ و ۲۰۰۶ است. بر اساس همین فرمول می‌توان گفت میزان سود پرداختی یک بانک دیگر که میزان سپرده‌هایش ۲۷ میلیارد روپیه در طول سال ۲۰۰۵ افزایش یافته بود به اندازه ۰٫۶۳ درصد افزایش داشته است. بر اساس آمار مربوط به شش ماهه سال ۲۰۰۶ میزان بازگشت سرمایه پنج بازیگر عمده بین ۲۱٫۴۵ تا ۵۰٫۷۴ درصد بوده است.

فهمیدن گزارش فوق برای یک اقتصاددان بسیار ساده است درصورتی‌که فهمیدن آن برای یک خواننده عادی بسیار دشوار خواهد بود. این گزارش درباره سودهای کلان بخش بانکداری است، اما زبان آمار برای خوانندگان عادی زبانی نامفهوم است و به همین دلیل یک گزارشگر باید خود را جای خواننده بگذارد و از خود بپرسد « ین که گفته‌ام، یعنی چه؟» و با توضیح دادن این آمار دلیل اهمیت آنها را برای خواننده توضیح دهد.گزارشگر باید سپس پاسخ این سوال را به صورت واضح در گزارش ارائه کند.
دقت و صحت اعداد و ارقام ارائه شده در یک گزارش اقتصادی بسیار پراهمیت است، اما روزنامه‌نگاران عموما به اشتباه اقدام به ارائه آمار و ارقام زیاد در گزارش می‌کنند که این آمار و ارقام بسیار زیاد می‌تواند موجب پیچیده شدن گزارش و بی‌علاقگی خواننده به دنبال کردن آن شوند. در اینجا برخی راهکارها درباره نحوه ارائه آمار در گزارش را بررسی می‌کنیم.
* اعداد را به تنهایی در گزارش ارائه نکنید، اعداد تنها در ارتباط با زمینه مورد استفاده دارای معنی می‌شوند.
* ارائه آمار و اعداد زیاد درک معنی آنها برای خواننده را بسیار پیچیده و دشوار کرده و او را از ادامه گزارش دلزده می‌کند.
* از ارائه آمار غیرضروری در گزارش خودداری کنید
* به جای ارائه آمار به صورت فهرست‌وار تلاش کنید برای ارائه آمار از نمودار استفاده کنید، مجریان برنامه‌های اقتصادی در تلویزیون نیز بهتر است از نمودارها برای ارائه آمار استفاده کنند.
* اعداد اعشاری بسیار پیچیده‌تر از اعداد صحیح به نظر می‌رسند، به همین دلیل تلاش کنید تا حد امکان اعداد را گرد کرده و از استفاده از اعداد اعشاری خودداری کنید. با وجود این باید توجه داشت برخی ارقام مانند نرخ بهره بانکی بسیار پراهمیت بوده و باید به صورت دقیق ارائه شوند. به طور مثال گرد کردن نرخ بهره از ۰٫۴۵ درصد به ۰٫۵ درصد اشتباه است، زیرا این اختلاف نرخ اهمیت زیادی برای صاحبان کسب و کار دارد و باید به صورت دقیق ارائه شود. خبرنگاران باید با استفاده از تجربه خود و مخاطب گزارش درباره گرد کردن اعداد و یا ارائه دقیق آنها تصمیم بگیرند.
* افزودن اطلاعات درباره آمار در پایان گزارش برای خوانندگان علاقه‌مند می‌تواند راهکار خوبی باشد، اکثر مخاطبان علاقه چندانی به آمار ندارند و بیشتر علاقه‌مند به دانستن تاثیر این آمار بر وضعیت اقتصادی به‌صورت‌کلی هستند.
* هنگام تهیه گزارش بهتر است آمار در مقایسه با سایر آمار ارائه شود تا تصویر بهتری به خواننده ارائه کنند، بطور مثال می‌توان آمار امسال را با سال قبل مقایسه کرد.
* یک گزارشگر باید در زمان گردآوری و تهیه آمار سوالات بسیاری را برای درک هرچه بیشتر مفهوم آنها مطرح کند. از جمله اینکه این آمار در مقایسه با آمار شهرها، ایالت‌ها، کشورها و حتی زمان‌های دیگر چه تفاوت‌هایی دارند؟ و یا این آمار در مقایسه با کل هزینه‌ها، هزینه‌های ضروری، هزینه تجملات و دیگر هزینه‌ها چه مفهومی دارند؟ این راهکار با تاکید بر قابلیت‌های تحلیلگری خبرنگار او را برای مردم به منبع خبری هرچه قابل اعتمادتری تبدیل می‌کنند.
* یک روزنامه‌نگار اقتصادی باید همچنین تمامی آمار و ارقام را چند بار کنترل کند تا از دقیق بودن آنها اطمینان پیدا کرده و از بروز خطا جلوگیری کند.
در زیر گزیده‌ای از یک روزنامه پاکستانی را آورده‌ایم که آمار در آن در مقایسه با سال‌های پیش ارائه شده است. نویسنده این گزارش به روشنی آمار را توضیح داده و با دادن زمینه لازم از آن برای رسیدن به نتیجه‌گیری نهایی استفاده کرده است.

آمار جدید نشان می‌دهد جمعیت شهر کراچی که در سال ۱۹۴۷ تنها ۲۰۰ هزار نفر بوده و در سال ۱۹۹۸ نیز به ۹٫۶ میلیون نفر رسیده بود هم‌اکنون در سال ۲۰۰۵ به ۱۳٫۴ میلیون نفر رسیده است. این شهر هم‌اکنون به راستی به مرکز صنعتی، مالی و تجاری پاکستان تبدیل شده و تأمین‌کننده ۵۶ درصد از کل درآمدهای مالیاتی دولت است.

زمان داستان
ارقام را به شکل گزارشی ارائه کنید
گزارشگران باید بدانند با اینکه اعداد می‌توانند مؤید استدلال‌های ارائه شده در گزارش باشند اما گزارش تنها شامل اعداد نیست. اعداد به‌تنهایی بی‌معنی‌اند و باید زمینه مورداستفاده از آنها را مشخص کرده و پیامدهایشان را توضیح داد. در اینجا به چند راهکار برای ارائه آمار به صورت گزارش اشاره می‌کنیم:
* خبرنگار باید با تحلیل آمار و اخبار هدف گزارش را تشخیص داده و از خود بپرسد آمار در این گزارش چه نقشی دارند و این آمار به چه معنی هستند و چه می‌خواهند به ما بگویند؟
* گزارش‌های شامل ارقام میلیونی و یا میلیاردی تجارت و مالیات معمولا برای خوانندگان بی‌معنی هستند مگر آنکه زمینه لازم برای فهم این آمار فراهم شده باشد
* به یاد داشته باشید گزارش‌های تجاری تنها مخصوص اقتصاددانان نیست و به همین دلیل یک خبرنگار خوب باید معنی آمار و ارقام ارائه شده را در ابتدای گزارش ذکر کرده و آمار و اعداد را در انتهای گزارش به کار ببرد.

در اینجا بخشی از گزارش یک نشریه پاکستانی را مشاهده می‌کنیم که نشان‌دهنده اهمیت پرسیدن این سوالات است.

آمار جدید منتشر شده توسط دولت نشان می‌دهد رشد اقتصادی بسیار امیدوارکننده بوده است. بر اساس این آمار نرخ رشد اقتصادی هم‌اکنون ۵ درصد است و نرخ‌های تورم و بیکاری نیز به ترتیب ۶٫۵ و ۵ درصد هستند و کسر بودجه حدود ۱.۵ درصد…

خبرنگار باید در ابتدا خود را به جای خواننده بگذارد و از خود بپرسد «چه شده و خبر اصلی در کدام است؟ آیا چنین عملکردی خوب است یا بد؟ و در مقایسه با چه عملکردهایی؟» به نظر شما نویسنده گزارش بالا چگونه می‌تواند این اطلاعات ناقص را به‌گونه‌ای بهتر و مفهوم‌دارتر توضیح دهد؟ در پایین همین گزارش به شیوه‌ای بهتر و کامل‌تر ارائه شده است که تصویر بهتری از وضعیت اقتصاد را در اختیار خواننده قرار می‌دهد.

دولت اعلام کرده چشم‌انداز رشد اقتصادی برای سال ۲۰۰۷ – ۲۰۰۶ خوب به نظر می‌رسد. انتظار می‌رود اقتصاد در این سال رشدی ۵ درصدی را تجربه کند که به میزان قابل‌توجهی بیشتر از رشد ۳٫۵ درصدی سال گذشته است. این درحالی است که انتظار می‌رود نرخ تورم نیز از ۷ درصد سال در گذشته به ۶٫۵ درصد در سال جاری برسد. افزایش نرخ رشد اقتصادی همچنین باعث کاهش نرخ بیکاری خواهد شد که انتظار می‌رود از ۵٫۵ درصد در سال گذشته به ۵ درصد در سال جاری برسد. علاوه بر این کسری بودجه نیز احتمالا با کاهش یک درصدی از ۲٫۵ درصد در سال گذشته به ۱٫۵ درصد در سال جاری خواهد رسید.

گزارش را به صورت کامل تهیه کنید
هر گزارش اقتصادی باید کامل باشد و همه دیدگاه‌ها و طرف‌ها را دربربگیرد
خبرنگاران باید اخبار را به بی‌طرفانه‌ترین و کاملترین شیوه‌ی ممکن گزارش کنند، هیچ خبرنگاری نمی‌تواند کاملاً بی‌طرف باشد و گزارش‌های اقتصادی معمولا با نتیجه‌گیری‌های شخصی خبرنگار به پایان می‌رسند. تلاش برای منعکس کردن تمامی نظرها و طرف‌های موجود می‌تواند مشکلات ناشی از جانبداری نویسنده از یک نظر خاص را از بین ببرد. خبرنگاران باید در ذهن خوانندگان و مخاطبان اعتبار پیدا کنند، آنها می‌توانند با ارائه تمامی جوانب و نظرها و گذاشتن نتیجه‌گیری برعهده خواننده به این اعتبار دست یابند.
برخی راهکارها برای افزایش بی‌طرفی در گزارش‌ها عبارت است از:
* فقط نیمی از خبر را منتشر نکنید
* نظر هیچ طرفی را از گزارش حذف نکنید
* سعی کنید تمامی طرف‌های درگیر، ذی‌نفعان و افراد مهم برای گزارش را پیدا کنید. این می‌تواند شامل مشتریان و تولیدکنندگان، رؤسا و کارمندان، شرکا و رقبا و مسؤولان محلی و بین‌المللی باشد. تلاش کنید درباره عرضه و تقاضا، دستمزدها و سودها، هزینه‌ها و درآمدها و قیمت‌ها و موارد دیگر مورد ذکر شده در گزارش هرچه بیشتر اطلاعات کسب کنید تا بتوانید خواننده را از تمامی نظرات و جوانب خبر مطلع کنید.
* از متخصصان بپرسید مخالفان آنها درباره موضوع مورد بحث چه نظری خواهند داشت. یک گزارشگر نباید برای از چیزی طرفداری کند مگر آنکه بتواند نظرات مخالف آن را را نیز به‌خوبی توضیح دهد.
* خبرنگار باید بداند ممکن است برخی افراد با تحلیل او موافق نباشند.

و در پایان، حرکت:
وجه انسانی را در هر گزارش پیدا کنید
روزنامه‌نگاران عموما گمان می‌کنند گزارشگری اقتصادی تنها به گزارش درباره اعداد و ارقام اقتصاد محدود می‌شود و به همین دلیل افراد عادی را از یاد می‌برند. مردم علاقه دارند بفهمند آمار اقتصادی چگونه بر زندگی‌شان تاثیر خواهد گذاشت و به همین دلیل یک خبرنگار باید از خود بپرسد “این اتفاق چه تاثیری بر مردم عادی کشور دارد و چه عناصر انسانی در این خبر وجود دارند؟”
در زیر گزیده ای از گزارش یک روزنامه پاکستانی درباره کلاهبرداری در صنعت شکر را می‌بینیم

“سازمان کنترل انحصار”(ام.سی.ای) ۲۸ کارخانه شکر را پیدا کرده که اقدام به احتکار شکر کرده‌اند. به گفته منابع آگاه بسیاری از این کارخانه‌ها متعلق به صاحبان صنایع و سیاستمداران است. سازمان کنترل انحصار به این کارخانه‌ها دستور داده است تا برای پایین آمدن قیمت شکر ظرف مدت یک ماه ذخایر خود را به بازار عرضه کنند. یک مقام بلندپایه در این باره گفت: غول‌های صنعت شکر باید از دستورات ام.سی.ای پیروی کنند چراکه در غیر این صورت اقدام قانونی برضد آنها صورت خواهد گرفت.

چه چیزی این گزارش را جالب می‌کند؟ این گزارش:
* با ارائه یک گزارش واقعی و ملموس برای خوانندگان نظر آنها را جلب می‌کند.
* با استفاده از یک ماجرا برای آغاز گزارش باعث می‌شود خوانندگان بتوانند با گزارش ارتباط برقرار کنند.
* با دادن اطلاعات و جزییات درباره حوادث و افراد تصویری را در ذهن مخاطب ایجاد می‌کند.
به طور مثال خبرهای مرتبط با حمل و نقل عمومی، سوخت، مواد غذایی، اتومبیل و مالیات تاثیرات مستقیم و یا غیرمستقیمی بر زندگی مخاطبان دارند. اما اخبار مربوط به محصولات و اقلام مصرفی تاثیر مستقیمی بر زندگی افراد می‌گذارد.

می‌خواهید جریان‌ساز باشید؟
به یاد داشته باشید، روندهای دروغین را گزارش نکنید
درحالی‌که استفاده از ماجراهای واقعی روش خوبی برای آغاز یک گزارش است، اما گزارشگران گاهی در این کار اغراق کرده و به گزارش اخبار غیرواقعی و یا تاییدنشده می‌پردازند.
* ماجرا‌ها تنها زمانی باید مورد استفاده قرار بگیرند که با موضوع مرتبط باشند
* ماجرا‌ها نباید ساختگی باشند
* اگر قصد استفاده از ماجرایی را دارید که از فرد دیگری آن را شنیده‌اید باید ابتدا با متخصصان و تحلیلگران بی‌طرف مشورت کنید تا از صحت ماجرا، درست بودن اطلاعات و قابل استفاده بودن آن در گزارش اطمینان پیدا کنید.

چرا این گزارش برای من اهمیت دارد؟
توضیح درباره اهمیت یک کسب و کار
یک گزارش اقتصادی خوب باید توضیح دهد که موضوع مورد بحث چرا اهمیت دارد، ریشه‌های این اهمیت کجاست، موضوع از کجا آغاز شد، چه پیامدهایی می‌تواند داشته باشد و چه کسانی را می‌تواند تحت‌تاثیر قرار دهد. برخی راهکارها برای روزنامه‌نگاران:
* از خودتان بپرسید : چرا این خبر ممکن است برای مخاطبان مهم باشد.
* روزنامه‌نگار با توضیح دادن درباره اهمیت خبر تجاری می‌تواند آن را برای مخاطبان قابل‌فهم کند.
* حقایق و اخبار را در ابتدای گزارش بیاورید و سپس درباره‌ی اهمیت آنها توضیح دهید.
* بهترین گزارش‌ها معمولا شامل پیامدهای احتمالی و غیرقابل‌پیش‌بینی، اتفاقات و حوداث نیز می‌شوند.
* همیشه از خود بپرسید این خبر یا گزارش چه انگیزه‌ای در مخاطبان ایجاد کرده و واکنش‌های افراد در برابر اتفاقات و حوادث را نیز منعکس کنید

یک کارآگاه باشید، خبرها را خودتان پیدا کنید
در مکان‌های غیرمعمول به دنبال سرنخ باشید
روزنامه‌نگاران تنها پوشش‌دهنده‌ی اخبار و وقایع نبوده و باید با انجام تحقیقات و بررسی سرنخ‌های پنهان تصویر کاملی از مسائل ارائه کنند.
* تنها بر اطلاعیه‌های مطبوعاتی تکیه نکنید، روزنامه‌نگاران خبربیارانی نیستند که کارشان تنها انتقال اطلاعیه‌های مطبوعاتی از دولت به روزنامه‌ها و شبکه‌های خبری باشد، بلکه یک روزنامه‌نگار خوب باید اطلاعات منتشر شده در اطلاعیه‌های مطبوعاتی را در زمینه لازم قرار داده و درباره اهمیت آنها برای مخاطبان توضیح دهد.
* پیش از تهیه گزارش تا حد امکان اطلاعات جمع‌آوری کنید. به طور مثال پیش از تهیه گزارش درباره رشد یک شرکت تمامی اطلاعات مالی آن را بررسی کنید.
* برای در اختیار داشتن تصویر کاملی از وضعیت با تمامی طرف‌های ذی‌نفع صحبت کنید، این می‌تواند شامل تامین‌کنندگان، پخش‌کنندگان، صاحبان سهام، مشتریان، رقبا و بسیاری طرف‌های دیگر باشد که هرکدام نقش و نظری درباره حوادث دارند.
در اینجا برای مشخص شدن راهکارهای بالا گزیده‌ای از یک روزنامه پاکستانی را آورده‌ایم.

مدیر ارشد شرکت هوایی “سیگال ایرلاینز” اعلام کرده است شرکت هوایی “نشنال ایرلاینز” برای حذف رقبای خود اقدام به فروش بلیط زیر قیمت تمام شده کرده است.
مدیر سیگال ایرلاینز با ناعادلانه توصیف کردن این اقدام شرکت نشنال ایزلاینز گفت: شرکت نشنال ایرلاینز حق ندارد با استفاده از ظرفیت بالا و کمک‌های گسترده دولتی به تخریب صنعت هوانوردی کشور بپردازد.
وی در پایان هشدار داد: این وضعیت در صورت ادامه یافتن می‌تواند به ایجاد انحصار منجر شود.

یک خبرنگار خوب باید نظر نشنال ایرلاینز را نیز در این گزارش منعکس می‌کرد تا گزارش به صورت بی‌طرفانه و متعادل ارائه شود. مساله کلیدی در اینجا منعکس کردن نظر تمامی طرف‌ها و گذاشتن نتیجه‌گیری برعهده مخاطب است. به طور مثال یک گزارش خوب باید شامل پاراگراف زیر هم می‌شد که منعکس‌کننده نظر نشننال ایرلاینز است.
شرکت نشنال ایزلاینز با تکذیب تلاش برای تخریب رقبای محلی خود اعلام کرده است کاهش نرخ بلیط‌های این شرکت تنها یک استراتژی بازاریابی است.
یک سخنگوی این شرکت در پاسخی کتبی به اتهامات اعلام شده نوشت: ما اعتقاد داریم در زمان اتخاذ سیاست‌های بازاریابی باید به مساله رقابتی بودن توجه ویژه‌ای داشت.
وی افزود: ما به‌عنوان قدم اول اقدام به ارائه بلیط‌های رقابتی در پروازهای داخلی کرده و قصد داریم از درآمد این بلیط‌ها برای بهبود خدمات شرکت استفاده کنیم.
این پاراگراف اضافه به مخاطب کمک می‌کند خبر را بهتر تحلیل کند.

منابع خود را بشناسید
منابع قابل‌اعتماد پیدا کنید
برای گرفتن اطلاعات از متخصصان اطمینان داشته باشید این متخصص بهترین منبع برای گرفتن اطلاعات موردنظر شماست. برای مثال، از رییس شرکت ملی نفت درباره قیمت شکر سوال نکنید.
*منابع را برای گرفتن اخبار واقعی و صحیح بشناسید، این منابع باید مستقل، قابل‌اعتماد و بی‌طرف باشند.
* تحقیقات برای انجام پژوهش‌های مقدماتی باید تحلیلگرانه باشند، این تحقیقات می‌تواند بر روی اینترنت انجام شود یا از طریق مصاحبه با مدیران، سخنگویان و یا کارمندان شرکت صورت بگیرد. اساتید دانشگاه‌ها نیز منابع خوبی برای انجام تحقیقات هستند.

سیاست… سیاست … و سیاست
آیا سیاستمداران همیشه حقیقت را به مردم می‌گویند؟

مردم پاکستان همیشه شاهد بوده‌اند که سیاستمداران در زمان در دست داشتن قدرت از سیاست‌های دولت حمایت کرده اما در زمان بیرون بودن از دولت از عملکرد آن انتقاد می‌کنند. برای مثال ادعای اخیر دولت پاکستان درباره کاهش نرخ فقر در این کشور از ۳۴٫۵ درصد در سال ۲۰۰۱ به ۲۴ درصد در سال ۲۰۰۵ به شدت توسط روزنامه‌ها مورد انتقاد قرار گرفت.
یک خبرنگار خوب نباید در چنین شرایطی تنها بر اطلاعیه دولت و سخنان وزیران کابینه متکی باشد. خبرنگار باید علاوه بر نمایندگان دولت با منابع مستقل نیز مصاحبه و سپس تمامی این نظرات را برای مخاطب عرضه کند. خبرنگار باید سوالات روشن و واضحی بپرسد و پس از گرفتن تمامی اطلاعات با تردید به آنها نگاه کند.
مانند همیشه بررسی بی‌طرف بودن منابع بسیار اهمیت دارد، انتشار اخبار تازه بسیار هیجان‌انگیز است اما پیامدهای انتشار اخبار اشتباه می‌تواند بسیار شدید باشد، همیشه اخبار و آمار را پیش از انتشار چندین بار کنترل کرده و از خود بپرسید آیا انجام مصاحبه بیشتر با افراد دارای نظرات دیگر می‌تواند به بی‌طرفانه و بهتر شدن گزارش کمک کند یا خیر.

متن فوق از جزوه‌ای با مشخصات زیر ترجمه شده است:
A Resource Handbook for Economic and Business Journalists in Pakistan, Center for International Private Enterprise (CIPE),2005

منبع: افق اقتصاد

۱۳۹۳/۱۲/۰۵