دانش‌کده

آمارهای کلی یک گزارش روزانه را چگونه استخراج کنیم؟

20150505124733512

آموزش گزارشگری بورس برای خبرنگاران اقتصادی (بخش نخست)

:: علی محسنی ::

«بازار سرمایه» شاید پیچیده‌ترین عرصه اقتصادی باشد که یک خبرنگار قصد ورود به آن را داشته باشد. او در برخورد اول با این دنیای جدید با واژه‌های تخصصی روبرو می‌شود. حتی گزارش‌های بسیار ساده روزانه یا هفتگی بازار نیز بعضا گیج‌کننده به نظر می‌آید.

برای اینکه آموزش را در سطحی ساده آغاز کنیم، شاید بد نباشد ابتدا بگوییم اطلاعات مورد استناد گزارش‌های خبری بازار سهام چگونه به دست می‌آید. برای این کار به سراغ نمونه‌ای از این گزارش‌ها می‌رویم و سپس ارکان گزارش را مورد ارزیابی قرار می‌دهیم.

 

گزارش خبرگزاری ایسنا از معاملات ۱۶ دی ماه ۱۳۹۴ بازار سهام:

«بورس تهران در آخرین روز هفته و در دومین روز متوالی با رشد پرقدرتی مواجه و موفق شد بعد از مدت‌ها همه نگاه‌ها را به سمت خود جلب کند.

  به گزارش خبرنگار ایسنا، بورس تهران که از روز گذشته و با رشد ۳۰۰ واحدی شاخص جان دوباره گرفته و بعد از مدت‌ها رخوت و رکود با تکاپوی سهامداران برای خرید سهام شرکت‌های ارزان‌قیمت بورس مواجه شده است، در معاملات امروز نیز پرقدرت‌تر از روز گذشته حاضر شد و با رشد ۵۰۰ واحدی شاخص و افزایش قیمت‌ها به کار خود پایان داد.

  نزدیک شدن به زمان لغو تحریم‌ها و همچنین زمزمه‌های برداشته شدن سوئیفت و رشد قیمت دلار موجب جلب توجه سهامداران به تالار شیشه‌ای شد و با افزایش ارزش و حجم معاملات، ورود محسوس نقدینگی به این بازار را رقم زد.

  البته نگرانی‌هایی همچون کاهش قیمت‌های جهانی، گزارش‌های ضعیف شرکت‌ها و تنش‌های سیاسی همچنان در بورس تهران وجود دارد، اما نزدیک شدن به زمان برداشته شدن تحریم‌ها و همچنین اتخاذ سیاست‌های انبساطی دولت و ر شد قیمت دلار، موجب شده است تا اهالی تالار شیشه‌ای بعد از دو سال رکود پی‌در‌پی در تالار شیشه‌ای فعال شوند.

  در این شرایط به دلیل ارزندگی اکثر سهم‌های بورسی، برخی از صاحبان نقدینگی برای خرید سهام شرکت‌ها به تکاپو افتاده و در حال خرید سهام شرکت‌های ارزان‌قیمت هستند، همچنین سهامداران حقیقی بیشتر در این بازار فعال شدند و با مثبت شدن بورس انگیزه بیشتری برای داد‌وستد پیدا کردند.

  افزایش تقاضا در بورس تهران و تمایل به خرید سهام شرکت‌ها موجب شد تا امروز شاخص بورس تهران بعد از ماه‌ها رکود رشد ۵۷۶ واحدی را تجربه کند و به کانال ۶۲ هزار و ۶۳۲ واحدی برسد.

  در بازار امروز شرکت‌های نفت و گاز پارسیان، مپنا، بانک صادرات، تجارت، ملت، پالایشگاه بندرعباس، ایران‌خودرو و پتروشیمی ‌پردیس در افزایش شاخص بورس تاثیر گذاشتند و در مقابل شرکت‌هایی همچون چادرملو، فولاد خراسان و صنایع بهشهر تاثیر منفی ناچیزی در بورس داشتند.

  در بازار امروز همچنین تقاضا از سمت شرکت‌های کوچک به سمت شرکت‌های بزرگ جلب شد، به‌‌‌طوری‌که شرکت‌های حفاری شمال، مپنا و سایپا از بیشترین تقاضای خرید برخوردار شدند و تهران شیمی، سیمان اصفهان و خوراک دام پارس بیشترین تقاضای فروش را به خود اختصاص دادند.

  امروز با افزایش تقاضا و رشد قیمت‌ها، ارزش و حجم معاملات نیز به‌شدت افزایش پیدا کرد و این متغیر بعد از مدت‌ها روند رو به رشدی به خود گرفت، به‌طوری‌که در معاملات آخرین روز هفته بیش از ۲ هزار و ۹۵ میلیون سهم دادوستد شد و ارزش معاملات به ۳۱۹ میلیارد تومان رسید؛ همچنین ارزش بازار سرمایه رشد کرد و در سطح ۲۷۱ هزار میلیارد تومان متوقف شد.»

 

… گزارش فوق را به چند بخش تقسیم می‌کنیم:

در بخش نخست، که پاراگراف‌های ۱ و ۲ را شامل می‌شود، اشاره کلی به جو مثبت بازار در این روز شده است، اما پاراگراف‌های ۳، ۴ و ۵ درحقیقت جان‌مایه یک گزارش بورسی ساده است: دلایل روند بازار! بدون‌شک گزارش روز بازار سهام بدون تحلیلی کوتاه از روند معاملات، برای فعالان حرفه‌ای یا غیرحرفه‌ای این بازار فاقد ارزش است. حتی مردم عادی نیز درصورت فقدان چنین بخشی گزارش را غیرمفید خواهند یافت. گزارش بازار سهام برخی رسانه‌ها فاقد این بخش است، اما خوشبختانه خبرنگار تنظیم‌کننده گزارش فوق، به این مسأله توجه داشته است. اینکه با چه ترتیبی می‌توان عوامل تاثیرگذار بر معاملات یک روز یا یک دوره بازار سهام را دریافت، در گزارش‌های آموزشی آینده مورد اشاره قرار می‌گیرد.

اما به پاراگراف ۶ می‌رسیم: « افزایش تقاضا در بورس تهران و تمایل به خرید سهام شرکت‌ها موجب شد تا امروز شاخص بورس تهران بعد از ماه‌ها رکود رشد ۵۷۶ واحدی را تجربه کند و به کانال ۶۲ هزار و ۶۳۲ واحدی برسد.»

در این بخش از مطلب به نوسان «شاخص کل» بازار سهام پرداخته شده است. باید به یاد داشت که شاخص کل درحقیقت برونداد نهایی عملکرد یک روز بازار درقالب یک عدد است. این عدد خود گویای روند منفی، خنثی یا مثبت بازار در یک روز بوده و میزان عدد نیز از نوسان تند یا کند منفی یا مثبت خبر می‌دهد. بنابراین یک گزارش روزانه بورسی ‌باید به نوسان شاخص کل در یک روز اشاره داشته باشد. (بررسی تعریف و ماهیت شاخص کل را به مطلب آموزشی دیگری واگذار می‌کنیم)

اما از چه منبعی می‌توان نوسان شاخص کل را استخراج کرد؟ دقت کنید که تمامی ‌آمار و ارقام معاملات روزانه را از سایت شرکت «مدیریت فناوری بورس تهران» به آدرس tsetmc.com دریافت می‌کنیم.

با ورود به این سایت، در tab بالایی بر بخش «بورس اوراق بهادار تهران» کلیک می‌کنیم. سپس در tab دیگری که ظاهر می‌شود، بر قسمت «شاخص‌ها» کلیک می‌کنیم و نوسان شاخص‌های منتخب را مشاهده می‌کنیم. در این بخش به عدد کلی شاخص کل در تاریخ ۱۶ دی‌ماه که ۶۲۶۳۲٫۸۰ واحد است، برخورد می‌کنیم و نوسان روزانه آن نیز ۵۷۶٫۸۷ واحد است (مواردی که ذکر شد، در کادرهای قرمزرنگ در تصویر مشخص شده است).

1111

 

به پاراگراف ۷ می‌رسیم: «در بازار امروز شرکت‌های نفت و گاز پارسیان، مپنا، بانک صادرات، تجارت، ملت، پالایشگاه بندرعباس، ایران خودرو و پتروشیمی‌پردیس در افزایش شاخص بورس تاثیر گذاشتند و در مقابل شرکت‌هایی همچون چادرملو، فولاد خراسان و صنایع بهشهر تاثیر منفی ناچیزی در بورس گذاشتند.»

شاخص کل بورس به‌طور‌یکسان تحت‌تاثیر سهامی‌که در آن روز مورد معامله بوده‌اند، قرار ندارد. درحقیقت اندازه شرکت‌ها آثار متفاوتی بر شاخص می‌گذارد. بدیهی است که شرکت‌های بزرگ هستند که روند شاخص کل را شکل می‌دهند و به‌طورمعمول سهام کوچک از چنین قابلیتی برخوردار نیستند. در پاراگراف مذکور، نویسنده گزارش به سهامی ‌اشاره داشته که بیشترین تاثیر مثبت یا منفی را بر شاخص کل داشته‌اند. در تاریخ ۱۶ دی ماه به واسطه اثر بیشتر سهامی ‌که ارزش‌شان افزایش یافته، شاخص کل درمجموع روند رو به رشد داشته هرچند شرکت‌هایی نیز بوده‌اند که قیمت سهام آنها در این تاریخ کاهشی بوده است.

اطلاعات پاراگراف ۷ حاوی سهامی ‌است که بیشترین تاثیر مثبت و منفی را بر شاخص کل داشته‌اند. برای دستیابی به این آمار باز هم به دو لینک «بورس اوراق بهادار تهران» و «شاخص‌ها» مراجعه می‌کنیم و در قسمت چپ صفحه به باکسی تحت‌عنوان «تاثیر در شاخص» برخورد می‌کنیم که با شماره (۱)  مشخص شده است. با کلیک بر این عنوان، تاثیر تمامی‌سهام بر شاخص کل (به ترتیب اثرگذاری) در باکسی دیگر قابل‌مشاهده است. همان‌طورکه مشاهده می‌شود در این روز، سهام بزرگ بیشتر اثر مثبت بر شاخص کل داشته‌اند. کادرهای قرمز نشان‌دهنده اثرگذارترین سهام بر شاخص کل است. (تصویر زیر)

2

 

اما در پاراگراف ۸ می‌خوانیم: « در بازار امروز همچنین تقاضا از سمت شرکت‌های کوچک به سمت شرکت‌های بزرگ جلب شد، به‌طوری‌که شرکت‌های حفاری شمال، مپنا و سایپا از بیشترین تقاضای خرید برخوردار شدند و تهران شیمی، سیمان اصفهان و خوراک دام پارس بیشترین تقاضای فروش را به خود اختصاص دادند.»

بازار سهام همانند هر بازاری محل برخورد عرضه و تقاضا است و این مسأله که کدام سهام بیشترین تقاضا یا بیشترین عرضه را داشته‌اند، موضوعی مهم برای مخاطبان بازار سهام است. نویسنده گزارش روزانه بازار سهام پس از اتمام زمان قانونی معاملات، در جدولی شاهد بیشترین تقاضا و عرضه در میان سهام مختلف است.

برای مشاهده این اطلاعات لازم است در tab زیرین بر قسمت «عرضه و تقاضا» کلیک کنیم و سه نمادی (برای نام هر شرکت در بازار سهام یک نماد تعریف می‌شود که توضیح آن را به آینده موکول می‌کنیم) که برترین تقاضا و سه نمادی که برترین عرضه را در پایان بازار داشته‌اند، مشاهده ‌کنیم. (این نمادها در کادرهای قرمز مشخص شده‌اند) توجه شود که برترین تقاضا مربوط به نماد «مسبز ۹۷۱۱» و دومین عرضه برتر مربوط به «واتیح» هستند که این دو نماد، سهام نیستند (درحقیقت اوراق مشارکت و حق‌تقدم هستند که این نمادها نیز بر تابلو بازار سهام معامله می‌شوند).

به تصویر زیر دقت کنید:

22

و در پاراگراف پایانی مطلب می‌خوانیم: «امروز با افزایش تقاضا و رشدقیمت‌ها، ارزش و حجم معاملات نیز به شدت افزایش پیدا کرد و این متغیر بعد از مدت‌ها روند رو به رشدی به خود گرفت، به‌طوری‌که در معاملات آخرین روز هفته بیش از ۲ هزار و ۹۵ میلیون سهم دادوستد شد و ارزش معاملات به ۳۱۹ میلیارد تومان رسید؛ همچنین ارزش بازار سرمایه رشد کرد و در سطح ۲۷۱ هزار میلیارد تومان متوقف شد.»

«حجم معاملات» و «ارزش معاملات» از مهمترین آمارهای خروجی یک روز فعالیت بازار سهام است. حجم معاملات به تعداد کل سهام معامله شده در بورس آن روز اشاره می‌کند و ارزش معاملات نیز در معنایی مشابه باعنوان، ارزش کل معاملات سهام را نمایش می‌دهد. همچنین «ارزش بازار» روز موردی قابل توجه است. ارزش بازار بورس از مجموع ارزش بازار سهام پذیرفته شده در بورس ناشی می‌شود. ارزش بازار یک سهم نیز حاصل‌ضرب تعداد کل سهام شرکت در ارزش هر سهم در پایان معاملات یک روز است. به‌عنوان مثال اگر شرکتی ۱۰۰ میلیارد تومان سرمایه رسمی‌ داشته باشد (به معنای یک میلیارد سهم با ارزش اسمی‌۱۰۰۰ ریالی) و قیمت آن در پایان یک روز معاملات به ۲۰۰۰ ریال رسیده باشد، ارزش بازار شرکت ۲۰۰ میلیارد تومان در آن روز است. ارزش بازار بورس در تاریخ ۱۶ دی ماه برابر با ۲۷۱ هزار میلیارد تومان بوده است. این ارزش کلی حتی فاکتوری مهم برای مقایسه با مجموع تولید ناخالص داخلی کشور است.

در تصویر زیر، محل استخراج آمار حجم معاملات، ارزش معاملات و ارزش بازار سرمایه مشخص شده است. در tab زیرین بر قسمت «در یک نگاه» کلیک و در باکس «بازار نقدی بورس در یک نگاه» که اطلاعات کلی یک روز را به نمایش می‌گذارد، این اطلاعات را مشاهده می‌کنیم. (به کادرهای قرمز دقت کنید)

23

منبع: افق اقتصاد

۱۳۹۴/۱۰/۲۷