نوشته‌های افق

خبرنگار اقتصادی باید اقتصاد خوانده باشد؟

Slider16

 

 

روزنامه‌نگاری اقتصادی، روزنامه‌نگاری نشریات تخصصی، روزنامه‌نگاری نشریات تخصصی اقتصادی. کار در این حوزه‌ها مستلزم مهارت‌های خاصی است که طبعا آموزش می‌خواهد. اینکه این آموزش‌ها چقدر لازم هستند و چگونه به دست می‌آیند، موضوع گفتگو با پریوا عروج‌نیا قرار گرفته است که مدیرمسئول و سردبیر ماهنامه اقتصادی ترابران است.

***

آیا یک خبرنگار یا نویسنده اقتصادی باید اقتصاد خوانده باشد؟

لزوما خیر. اما اگر این‌طور باشد، احتمالا بهتر است؛ می‌گویم «احتمالا» چون براساس تجربه من، تحصیل در رشته اقتصاد هم نمی‌تواند فی‌نفسه مزیتی برای یک خبرنگار اقتصادی محسوب شود، چه‌بسا این پیش‌زمینه‌های تحصیلی باعث شود که آن خبرنگار به جای «مطلع کردن» خواننده، درصدد «ترغیب» او برآید.

به هر حال من به‌شخصه اولویت چندانی برای رشته تحصیلی خبرنگاران قائل نیستم. ویژگی اصلی که باید در یک خبرنگار به دنبال آن بود، نگاه جستجوگر و روحیه پرسشگری است، وگرنه شیوه‌های روزنامه‌نگاری را می‌توان با تمرین و حداکثر ظرف سه یا چهار ماه آموخت و درک مفاهیم اقتصادی هم چندان کار دشواری نیست؛ اما اگر کسی اهل مطالعه و جستجو نباشد، افق فکری محدودی داشته باشد و برای خود مسئولیت اجتماعی قائل نشود؛ نه تحصیل در رشته اقتصاد به کمک‌اش خواهد آمد و نه روزنامه‌نگاری.

حتما می‌دانید که یکی از موفق‌ترین کارشناسان اقتصادی ما در رشته ادبیات تحصیل کرده است. در میان خبرنگارانی هم که من با آنها کار کرده‌ام، بهترین‌ها آنهایی بوده‌اند که نه در رشته روزنامه‌نگاری تحصیل کرده بودند و نه اقتصاد.

آیا حد خاصی از هوش برای موفقیت در این حرفه لازم است؟

یک خبرنگار خوب باید چشم و گوش جامعه باشد، دارای ذوق و استعداد، سرعت انتقال، مهارت‌های ارتباطی، قدرت بیان و توانایی نگارش باشد. پس طبیعی است که سطح هوش او باید بالاتر از سطح معمول باشد.

میل به یادگیری و افزایش سطح دانش در خبرنگارانی که با آنها کار کرده‌اید، چقدر بوده است؟آیا خود آنها نیازی به افزایش دانش اقتصادی خود احساس می‌کرده‌اند؟

هر چه می‌گذرد کمتر با خبرنگارانی مواجه می‌شوم که میل به بالا بردن سطح دانش خود داشته باشند. لزومی هم برای این کار احساس نمی‌کنند. متاسفانه روزنامه‌های ما که درحال‌حاضر به نسخه‌های کاغذی اخبار وب‌سایت‌ها و خبرگزاری‌ها تبدیل شده‌اند، خبرنگاران را به انجام کارهای سطحی و «باری به هر جهت» عادت داده‌اند. وقتی یک ویراستار بعد از گذراندن یک دوره کوتاه روزنامه‌نگاری، در سرویس بورس(!) یک روزنامه مشغول به کار می‌شود و یا به خبرنگار دیگری، به طور همزمان کار در سه سرویس بورس، مسکن و حمل‌و‌نقل را واگذار می‌کنند، آیا انگیزه‌ای برای یادگیری بیشتر در آنها به وجود خواهد آمد؟ دوستی تعریف می‌کرد که با پیشنهادی برای آموزش سه هفته‌ای گزارش‌نویسی به یک خبرنگار مواجه شده و وقتی دلیل عجله آن خبرنگار را پرسیده، جواب شنیده که قرار است به‌زودی به عنوان دبیر سرویس گزارش در یک روزنامه مشغول به کار شود!

دیگر گذشت زمانی که خبرنگاران مجبور بودند برای آغاز کار در روزنامه‌ها، میزان آشنایی و آگاهی خود از مسائل آن حوزه را ثابت کنند و مثلا در سرویس‌های اقتصادی از آنها درباره بیکاری، تورم و نرخ ارز و خصوصی‌سازی سوال می‌شد. درحال‌حاضر هیچ‌یک از اینها مطرح نیست و بیشتر به خبر (بدون نقد یا تحلیل) توجه می‌شود تا گزارش‌نویسی، یادداشت یا مقاله. این موضوع، کار با خبرنگاران را برای نشریات تخصصی مانند ما که به دنبال گزارش‌های تحلیلی هستیم دشوار کرده است. حتی نیروهای تربیت شده توسط ما، وقتی با پیشنهاد کار از طرف روزنامه‌ها روبه‌رو می‌شوند، کیفیت کاری خود را از دست می‌دهند.

خلاصه این که در اینجا هم همان فرمول عرضه و تقاضا حاکم است؛ اگر نشریات ما واقعا به دنبال خبرنگاران خوب و مستعد اقتصادی باشند، حتما خبرنگاران هم به دنبال بالا بردن آگاهی و سطح دانش اقتصادی و حرفه‌ای خود خواهند بود.

اگر قرار باشد آموزش به افزایش کیفیت کار گزارشگران اقتصادی منجر شود، به عقیده شما این آموزش‌ها را باید به چه ترتیب و چه مضامینی عرضه کرد؟

همانطور که قبلا گفتم من چندان به آموزش‌های آکادمیک در این حرفه باور ندارم. اگر این‌گونه آموزش‌ها موثر بود، ما اکنون تا این حد با ضعف بنیه حرفه‌ای در بدنه جامعه مطبوعاتی مواجه نبودیم؛ آن هم با وجود خیل فارغ‌التحصیلان این رشته. روزنامه‌نگاری یک شغل پویا و زنده است. یک چارچوب مشخص و غیرقابل انعطاف ندارد که بگوییم همین است و دیگر نیست. نمی‌شود خلاقیت و ابتکار عمل، نگاه موشکاف و یا قدرت شکار سوژه و ارائه آن در بسته‌بندی جذاب را که اصول اولیه خبرنگاری است در محیط‌های آموزشی آکادمیک آموخت. البته من منکر شیوه‌ها و روش‌ها و ریزه‌کاری‌های این حرفه نیستم؛ اما این ریزه‌کاری‌ها را فقط در حین کار می‌توان آموزش داد، بنابراین فکر می‌کنم بهترین شیوه آموزشی این حرفه، آموزش‌های «ضمن خدمت» و اصطلاحا «استاد و شاگردی» باشد.

براساس تجربه شخصی، فکر می‌کنم اولین نکته آموزشی به خبرنگاران نیز باید حفظ بی‌طرفی و امانت‌داری در انتقال اخبار و گفتار باشد.

 

منبع: افق اقتصاد

۱۳۹۴/۰۸/۱۹